Atmosfera wybuchowa – z czym właściwie mamy do czynienia?
W przemyśle chemicznym, petrochemicznym, spożywczym, energetycznym czy w oczyszczalniach ścieków istnieje ryzyko powstania atmosfery wybuchowej. Może to być mieszanina palnych gazów, oparów, mgieł lub pyłów z powietrzem – wystarczy jedno źródło zapłonu, by doszło do eksplozji.
Aby ograniczyć to ryzyko, przestrzenie w zakładach dzieli się na tzw. strefy Ex, a wszystkie urządzenia instalowane w tych miejscach muszą spełniać określone wymagania techniczne i normy bezpieczeństwa.
Co oznaczają symbole stref Ex?
Strefy dla gazów:
• Strefa 0 – atmosfera wybuchowa obecna stale lub przez długi czas (bardzo rzadko stosowana).
• Strefa 1 – atmosfera wybuchowa występuje prawdopodobnie podczas normalnej pracy.
• Strefa 2 – atmosfera wybuchowa może wystąpić, ale tylko chwilowo i sporadycznie.
Strefy dla pyłów:
• Strefa 20 – ciągła obecność pyłów palnych w powietrzu (np. wewnątrz silosów).
• Strefa 21 – obecność pyłów podczas normalnej pracy.
• Strefa 22 – obecność pyłów w sposób incydentalny.
Co to oznacza dla systemów komunikacji głosowej?
W praktyce oznacza to, że wszystkie elementy Przemysłowego systemu dyspozytorsko–rozgłoszeniowego, które są zainstalowane w takich strefach, muszą być specjalnie przystosowane i certyfikowane.
Dotyczy to m.in.:
• stacji interkomowych (urządzenia końcowe),
• głośników ciśnieniowych (np. tubowych),
• wzmacniaczy elektroakustycznych,
• puszek połączeniowych i kabli.
Urządzenia te muszą posiadać:
• certyfikaty ATEX (UE) lub IECEx (międzynarodowy),
• oznaczenie dopuszczenia do odpowiedniej strefy (np. „II 2G” dla strefy 1),
• określoną klasę temperaturową (np. T6 – max. 85°C),
• odporność na kurz, wodę i czynniki chemiczne (IP65 lub IP66),
• konstrukcję przeciwwybuchową (np. ciśnieniowa kapsuła Ex db, pyłoszczelność Ex tc).
Typowe błędy w interpretacji stref
• Zamiana stref gazowych i pyłowych – urządzenie dopuszczone do strefy 1 (gaz) niekoniecznie nadaje się do strefy 21 (pyły).
• Używanie urządzeń „Ex” bez odpowiedniego oznaczenia strefy – np. tylko „Ex d”, ale bez klasyfikacji II 2G.
• Ignorowanie warunków eksploatacji – np. urządzenie o stopniu ochrony IP54 w strefie o dużej wilgotności i zapyleniu.
Przykłady oznaczeń Ex w dokumentacji technicznej
• II 2G Ex db eb ib IIC T4 Gb – urządzenie do strefy 1 (gazy), z ochroną przeciwwybuchową, klasą temperaturową do 135°C.
• II 2D Ex tb IIIC T135°C Db – urządzenie do strefy 21 (pyły), z ochroną przed pyłem i wysoką temperaturą obudowy.
Co oznacza to przy projektowaniu systemu?
Jeśli projektujesz Przemysłowy system dyspozytorsko–rozgłoszeniowy do zakładu, który zawiera strefy Ex, musisz:
1. Zidentyfikować typ strefy i atmosfery (gaz / pył) – zgodnie z dokumentacją zakładu.
2. Dobrać urządzenia końcowe z odpowiednimi certyfikatami – nie tylko „odporne”, ale rzeczywiście dopuszczone do danej strefy.
3. Zaprojektować okablowanie i połączenia zgodnie z zasadami Ex – np. z zachowaniem długości przewodów, ekranowania, ochrony mechanicznej.
4. Zadbać o możliwość integracji systemu z systemami alarmowymi i rozgłoszeniowymi – np. przez styki bezpotencjałowe, PAGA, SCADA.
Przykładowe zastosowania systemu interkomowego w strefach Ex:
• Stacja interkomowa przy zaworach odcinających w strefie 1 – umożliwia szybki kontakt z dyspozytorem podczas awarii.
• Głośnik tubowy 25W IP65 przy rampie załadunkowej – służy do nadawania alarmów w strefie 21.
• Wzmacniacz zewnętrzny z zabezpieczeniem termicznym – montowany przy pomieszczeniu technicznym w strefie 2.
Potrzebujesz urządzeń zgodnych z wymaganiami stref 1, 2, 21, 22?
Dostarczamy kompletne rozwiązania dopasowane do warunków pracy w strefach Ex – w tym interkomy, głośniki, wzmacniacze i moduły komunikacyjne. Wszystko zgodne z normami ATEX i IECEx, gotowe do wdrożenia w wymagającym środowisku.